گام یکصد و بیست و ششم
دانش نگهداری و تعمیرات (نت) در طول دوران شکل گیری خود دستخوش تحولات گوناگونی بوده است . در این گام به بررسی این روند دگرگونیها خواهیم پرداخت و بر این اساس سیر تاریخی تحولات حوزه نت را به سه دوره اساسی تقسیم می نماییم :
- دوره نخست و BM :
سیر تحولات در دوره نخست تحقیقات نشان میدهد که گامهای اولیه در پیاده سازی نت در سالهای قبل از جنگ جهانی دوم رخ داده است . در آن ایام صنایع به شکل امروزی مکانیزه نبوده و لذا خرابیها و توقف ناگهانی ماشین آلات مشکلی جدی را برای دست اندرکاران امر تولید ایجاد نمینمود ؛ به بیان دیگر ، جلوگیری از بروز عیب در ذهن اکثر مدیران و مهندسین مفهوم نداشته و یا حداقل ضرورتی از این نظر احساس نمیگردید . علاوه بر این اکثر ماشین آلات و تجهیزات تولیدی از طرح نسبتا ساده ای برخوردار بوده و این ویژگی ، کار با آنها را ساده و تعمیرشان را آسان می نمود . نتیجه آنکه در آن زمان نیازی به استفاده از نت سیستماتیک احساس نمیگردیده و اکثر شرکتها و واحدهای تولیدی و صنعتی تنها در زمانی که دستگاه و یا تجهیزات از کار میافتادند ، بازبینی و یا تعمیر آنها را آغاز می نمودند ؛ در واقع سیستم نگهداری و تعمیرات به هنگام از کارافتادگی Breakdown Maintenance)) معمول بود .
- دوره دوم و TPM :
همه چیز در خلال جنگ جهانی دوم به صورتی انفجارآمیز دستخوش تحول گردید . فشارهای ناشی از زمان جنگ ، تقاضا برای انواع محصولات را افزایش داده و این در حالی بود که نیروی انسانی صنایع بشدت کاهش یافته بود ؛ این عامل سبب گردید تا مکانیزاسیون افزایش پیدا نماید . می توان سال ۱۹۵۰ را سال رونق طراحی و ساخت ماشین آلات مکانیزه نامید و این ایام ، سرآغاز وابستگی صنایع به تجهیزات مکانیزه و اتوماسیون بوده است .
با افزایش روزافزون اتوماسیون مساله شکست و از کارافتادگی ماشین آلات نیز از اهمیت بیشتری برخوردار می گشت ؛ پس از گذشت چندی روند افزایش خرابیها به گونه ای گردید که کمیت و کیفیت تولیدات را تحتالشعاع خود قرار داده و اسباب نارضایتی صاحبان صنایع را فراهم نمود . ادامه این روند ناخوشایند ، مدیران و کارشناسان را به فکر چاره و راه حلی مناسب برای جلوگیری از روند رو به رشد عیوب نمود .
در این رهگذر سیستم نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه Preventive Maintenance)) بعنوان چاره درد و راه حلی مناسب در کشور امریکا پیشنهاد گردید و به اجرا درآمد . نیاز صنایع بر تولید محصولات با کیفیت بالا و قیمت مناسب جهت افزایش توانایی رقابت در بازار موجب گردید که استفاده از سیستم PM رونق یافته و در این راستا اجرای تعمیرات و تعویضهای پیشگیرانه دورهای بعنوان موثرترین راهحل جهت کاهش خرابیها مورد استفاده قرار گیرد .
در طول دهه ۱۹۵۰ نت پیشگیرانه به تدریج تکامل یافته تا پاسخگوی نیازهای جدید صنعت باشد . در این راستا سیستم نگهداری و تعمیرات بهره ور Productive Maintenance)) در سال ۱۹۵۴ به صنایع آمریکا معرفی گردید . در این سیستم ضمن تاکید بر روی اصلاح خرابیهای اتفاقی و از کار افتادن غیرمنتظره تجهیزات با بهرهگیری مناسب از علوم آمار و احتمالات و پژوهش عملیاتی ، شبیه سازی ، اقتصاد مهندسی ، تئوری صف و نگرشهای تحلیلی ، تکنیکها و مدلهایی برای حالات مختلف انواع دستگاهها و تجهیزات ابداع شد که متخصصین این رشته میتوانستند کلیه فعالیتها و عملیات نگهداری و تعمیرات را به نظم درآورده و خرابیها را پیش بینی نمایند تا جهت نگهداری و تعمیر آنها برنامه ریزی انجام پذیرد .
دهه ۱۹۶۰ را میتوان دهه گسترش استفاده از نت بهرهور در صنایع نامید . معرفی نت بی نیاز از تعمیر ، مهندسی قابلیت اطمینان و مهندسی قابلیت تعمیر (۱۹۶۲) از نتایج تحقیقات انجام شده در این دهه بوده که در تکامل سیستم نت بهر ه ور بسیار موثر بوده است .
معرفی سیستم نگهداری و تعمیرات بهره ور فراگیر Total Productive Maintenance)) در دهه ۱۹۷۰ از سوی صنایع ژاپنی را میتوان بعنوان آخرین دستاورد در دوره دوم تحولات نگهداری و تعمیرات نامید .
سیستم TPM در حقیقت همان سیستم نت بهرهور به شیوه آمریکایی است که در جهت سازگاری با شرایط صنعتی ژاپن در آن بهبودهایی داده شده است ؛ ابتکار محوری و حساس در اصول TPM این است که اپراتورها خودشان به امور اصلی و اولیه نگهداری و تعمیرات ماشینهای خودشان میپردازند . در نت بهره ور فراگیر نتایج حاصل از فعالیتهای صنعتی و تجاری به صورت اعجاب انگیزی بهبود یافته و سبب ایجاد یک محیط کاری با بهرهوری بالا ، شادی آفرین و ایمن با بهینه سازی روابط بین نیروی انسانی و تجهیزاتی که با آن سر و کار دارند ، میگردد .
۳- دوره سوم و RCM :
میزان افزایش سرمایه گذاری بر روی ماشینآلات صنعتی و اتوماسیون از یکسو و افزایش ارزش مالی و اقتصادی آنها از سوی دیگر منجر به آن شد که مدیران و صاحبان صنایع به فکر راهکارهایی منطقی بیفتند که قادر به بیشینه سازی طول عمر مفید تجهیزات تولیدی و طولانی کردن چرخه عمر اقتصادی آنها باشد . افزایش میزان اثربخشی ماشینآلات ، بهبود کیفیت محصولات در کنار کاهش هزینههای نت و عدم خسارت به محیط زیست از جمله مواردی بود که باعث ایجاد تحولی جدید در زمینه نگهداری و تعمیرات گردید .
دستآوردهای جدید نت در این دوره عبارتند از :
۳- ۱- معرفی سیستم نگهداری و تعمیرات بر پایه شرایط کارکرد ماشین آلات Reliability )Centered Maintenance) و ترویج استفاده از روشهای CM همچون آنالیز لرزش ، حرارت سنجی و …
۳- ۲- معرفی و بکارگیری انواع روشهای تجزیه و تحلیل خرابیهای ماشین آلات .
۳- ۳- طراحی تجهیزات با تاکید بیشتر بر قابلیت اطمینان و قابلیت تعمیر .
۳- ۴- تحول اساسی در تفکر سازمانی به سمت مشارکت و گروههای کاری .
۳- ۵- معرفی سیستم نگهداری و تعمیرات موثر .
۳- ۶- معرفی روش نت مبتنی بر قابلیت اطمینان به عنوان روشی جامع جهت تصمیم گیری در استفاده صحیح از انواع سیستم های نگهداری و تعمیرات موجود ؛ RCM فرایندی است که اولا معین میکند چه کاری می بایست برای تداوم عمر هر گونه سرمایه فیزیکی انجام شود و دوم آنکه انتظارتی را که کاربران از تجهیزات دارند ، عملی می نماید .
در گامهای آتی استراتژیهای گوناگون نت را بیشتر خواهیم شناخت …
گام یکصد و بیست و هفتم
سیستم نگهداری و تعمیرات واکنشیReactive Maintenance) )
در گام پیشین ، در بیان تاریخچه تحولات نت ، از سیستم های گوناگون نت که در دوره های زمانی متفاوت مورد استفاده قرار میگرفته اند سخن گفتیم ؛ در این گام و گامهای آتی به تشریح بیشتر این استراتژیها خواهیم پرداخت .
از نگهداری و تعمیرات واکنشی Reactive Maintenance)) آغاز می نماییم :
این استراتژی می گوید :
(Fix it after it Breaks)
در این روش بعد از وقوع خرابی نسبت به تعمیر ماشین و بازگشت وضعیت به حالت اولیه اقدام می گردد .
در استاندارد TPM از این روش با عنوان Breakdown Maintenance)) یاد شده و در ایران نیز عنوان Emergency Maintenance))برای این روش مورد استفاده قرار می گیرد .
همانگونه که در گام پیشین بیان نمودیم این سیستم در سالهای آغازین تکامل نت مورد استفاده قرار می گرفته و بدین سبب با ساختار امروزین ماشینآلات و تجهیزات همخوانی چندانی نداشته و معایب زیر را با خود به همراه دارد :
- کاهش ایمنی کار با ماشین آلات .
- عدم برنامه ریزی دقیق تولید به علت بروز مشکلات کمی و کیفی .
- نیاز به گروه تعمیراتی قوی و آماده به کار .
- افزایش زمان تعمیرات بعلت مشاهده خرابیهای فرعی .
- نیاز به ذخیره و انبار کردن وسیع قطعات .
در گام آتی به نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه Preventive Maintenance)) خواهیم پرداخت …
گام یکصد و بیست و هشتم
نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه Preventive Maintenance))
: این استراتژی می گوید
(Fix it before it breaks) Maintain based upon calendar or running time
نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه عبارتست از یک روش سیستماتیک برنامه ریزی و زمان بندی شـده جهـت انجـام کارهای نگهداری مورد نیاز بر طبق برنامه تنظیمی با هـدف جلـوگیری از فرسـایش غیرعـادی اجـزا ماشـین و کاهش توقفات اضطراری ماشین آلات .
نت پیشگیرانه بر اساس تناوب اجرای فعالیتها برنامه ریزی و اجـرا گردیـده و بـه همـین دلیـل عبـارت Time Based Maintenance نیز به این دسته از فعالیتها اطلاق میگردد .
فعالیتهای نت پیشگیرانه عبارتند از :
- جلوگیری از فرسایش غیرعادی اجزاء ماشین : نظافت ، آچارکشی و روانسازی (روغنکاری و گریسکاری)
- کاهش توقفات اضطراری : تعمیر و تعویض های دوره ای مطابق با برنامه زمانی از پیش تعیین شده .
در گام آتی از نگهداری و تعمیرات پیشگویانهPredictive Maintenance) ) خواهیم گفت …
گام یکصد و بیست و نهم
(Predictive Maintenance) نگهداری و تعمیرات پیشگویانه
Maintain based upon known condition
نت پیشگویانه به مجموعه فعالیتهایی اطلاق می گـردد کـه جهـت تعیـین شـرایط فنـی کـارکرد اجـزاء ماشـین (اندازه گیری میزان فرسایش اجزاء) در حین بهره برداری انجام گردیده و بر اساس نتـایج حاصـله از آن ، زمـان و نوع فعالیت نت مورد نیاز تعیین می گردد .
نت پیشگویانه بر اساس شرایط کارکرد اجزاء ماشین برنامـه ریـزی و اجـرا گردیـده و بـه همـین دلیـل عبـارت Condition Based Maintenanceنیز به این دسته از فعالیتها اطلاق میگردد .
فعالیتهای نت پیشگویانه(PdM) عبارتند از :
- بازرسی فنی توسط حواس انسانی : انجام بازرسی فنی توسط پرسنل ماهر نت با استفاده از حواس انسانی
(همچون بازرسی سر و صدای غیرعادی یا گرم شدن بیش از حد اجزاء)
- اندازه گیری فرسایش با استفاده از ابزار توسط انسان : بازرسی فنی اجزاء ماشین و اندازه گیری فرسـایش بـا استفاده از ابزارهایی همچون ارتعاش سنج ، حرارت سنج ، آنالایزر روغن . در ایـن روش بـازرس PM در فواصل زمانی مشخص و در حین کارکرد ماشین با استفاده از ابزار نسبت به اندازه گیری میزان فرسایش اجزاء اقدام و نتایج به دست آمده را با محدوده کارکرد مجاز اجزاء مقایسـه مـی نمایـد . تصـمیم جهـ ت ادامه کار ماشین و یا توقف آن جهت انجام فعالیتهای نت بر اساس نتایج حاصله از ایـن تحلیـل خواهـد بود . در این روش هیچ فعالیت اضافی نت انجام نمی گیرد و برهمین اساس عبارت نت اقتصادی نیـز بـه این گروه از فعالیتهای نت اطلاق می گردد .
- بازرسی و اندازه گیـری پیوسـته توسـط ابـزار : امـروزه اسـتفاده از روش کنتـرل پیوسـته توسـط طراحـان ماشینهای صنعتی به عنوان روشی جهت جلوگیری از خطاهای برنامه ریزی نت مورد توجه قـرار گرفتـه است . فیلترهای هوا مجهز به سنسور هایی جهت تعیین زمـان دقیـق تعـویض فیلتـر شـده انـد ؛ بـرای یاتاقانها سنسورهای حرارتی طراحی گردیده تا زمان دقیق روانسازی آنها مشخص و به اپراتورهـا اعـلام گردد و … . در گام آتی از نگهداری و تعمیرات موثر Proactive Maintenance)) خواهیم گفت
…
گام یکصد و سی ام نگهداری و تعمیرات موثر Proactive Maintenance) )
: این استراتژی می گوید
(Don’t just fix it, improve it) Eliminate defects from all sources; Maximize equipment uptime
نت موثر به مجموعه فعالیتهایی اطلاق می گردد که با هدف بهبود وضعیت کارکرد ماشـین آلات ، کـاهش میـزان نیاز آنها به اجرای نت و حذف کامل علل وقوع خرابیها انجام می گیرد .
در استاندارد نگهداری و تعمیرات بهره ور فراگیر (TPM) که از سوی انجمن مهندسین نت ژاپن تدوین گردیـده عبارت Maintenance Prevention)) برای نت موثر استفاده گردیده است .
مهمترین روشهای تحلیلی مورد استفاده در سیستم نگهداری و تعمیرات موثر عبارتند از :
RCA : Root Cause Analysis
&
MFMEA : Machine Failure Mode and Effects Analysis : فعالیتهای نت موثر عبارتند از
- انتخاب ماشین آلات و تجهیزات و یا تغییر در نحوه استفاده از آنها بر اساس سوابق نت و تجربیات پرسنل نت وتولید .
- طراحی مجدد اجزاء ماشین با هدف حذف علل وقوع خرابیها .
- بازنگری در طراحی ، نصب و نحوه بهرهبرداری از تجهیزات .
در گام آتی از نگهداری و تعمیرات بهره ور فراگیـر Total Productive Maintenance)) خـواهیم گفـت
…
رسالت ما این است که همواره به بهبود بیاندیشیم :
گام یکصد و سی و یکم
. نگهداری و تعمیرات بهره ور فراگیر(Total Productive Maintenance)
همانگونه که در گامهای پیشین اشاره نمودیم سیستم TPM در حقیقت همان سیستم نت بهره ور به شیوه آمریکایی (که در سال ۱۹۵۴ معرفی شد) است که در جهت سازگاری با شرایط صنعتی ژاپن در آن بهبودهایی داده شده است ؛ ابتکار محوری و حساس در اصول TPM این است که اپراتورها خودشان به امور اصلی و اولیه نگهداری و تعمیرات ماشینهای خودشان می پردازند . در نت بهره ور فراگیر نتایج حاصل از فعالیتهای صنعتی و تجاری به صورت اعجابانگیزی بهبود یافته و سبب ایجاد یک محیط کاری با بهره وری بالا ، شادی آفرین و ایمن با بهینه سازی روابط بین نیروی انسانی و تجهیزاتی که با آن سر و کار دارند ، می گردد .
از زمانیکه اولین اسناد در زمینه سیستم نت بهره ور جامع (TPM)ارائه گردید بیش از سی سال می گذرد . نسخه اول سیستم TPM به مدل Nakajima (از بنیانگذارانTPM ) مشهور بوده و تا سال ۱۹۸۹ نیز در اصول پنجگانه آن تغییری داده نشد .
با تغییر نگرش در سیاستهای کلان TPM ، ویرایش دوم و سوم سیستم مذکور در طول سالهای ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۴ توسطT. Suzuki ارائه گردیده که یکی از ویژگیهای مهم ویرایش سوم افزایش اصول سیستم به هشت اصل زیر می باشد :
- افزایش میزان اثربخشی کلی ماشین آلات .
- اجرای نت خودکنترلی توسط پرسنل خطوط تولید .
- اجرای نت برنامه ریزی شده توسط بخش نگهداری و تعمیرات .
- برگزاری دورههای آموزش تئوری و عملی برای کلیه پرسنل .
- مدیریت زودهنگام بر روی ماشین آلات .
- استقرار سیستم نت کیفیتی با ایجاد ارتباط بین واحدهای نت و کنترل کیفیت .
- استقرار نت بهر ه ور فراگیر در واحدهای پشتیبانی و ستادی نت .
- مدیریت ایمنی و محیط زیست .
.
گام یکصد و سی و دوم
.
در راهاندازی یک واحد نت در سازمان از کجا باید آغاز نمود ؟
.
ایجاد یک سیستم در راستای تحت پوشش درآوردن امور نت سازمان می تواند نخستین گام باشد ؛ بهتر اسـت در ابتدا به امور نت اضطراری (EM) پرداختـه شـود . بهـره بـرداران و گروههـای تعمیراتـی را شناسـایی کـرده و از نیازهای آنان مطلع گردید .
توجه داشته باشید که در این مقطع زمانی ، خرید و بکارگیری نرم افزار مکانیزه نت پیشنهاد نمی گردد . تا زمـان شکل گیری سیستم و تسلط بر ملزومات و نیازهایی که باید سیستم مکانیزه آنها را پوشش دهد صـبور بـوده و از بکارگیری نرم افزارهای از پیش طراحی شده خودداری کنید ؛ زیرا با گذشـت زمـان خواسـته هـای واحـد نـت از نرم افزار مشخص تر و انتخاب بر نیازها منطبق تر خواهد بود .
هدف را می توان ایجاد یک هسته مرکزی با عنوان سیسـتم نـت جهـت ثبـت و کنتـرل کلیـه امـور نگهـداری و تعمیرات که بر روی تجهیزات صورت می پذیرد ، تعریف نمود . پس از تعریف سیستم نباید اجـازه داد کـه از آن پس ، تعمیر یا سرویسی خارج از روال تعریف شده صورت پذیرد .
فرم درخواست کار را طراحی و یا درصورتی که چنین فرمی از پیش وجود دارد آن را بازنگری و به بهترین شکل اصلاح نمایید . فرم درخواست کار فرمی است که بهره بردار و یا هر متقاضی کار نـت ، توسـط آن کـار مـوردنظر خود را به واحد نت اعلام می نماید .
در این فرم می باید علاوه بر شرح کار درخواستی ، مواردی که به برنامه ریزی کار کمک می نماید گنجانده شود .
تاکید می شود که فرم درخواست کار متناسب با نیازهای همان صنعت یا سازمان طراحی شـده و از کپـی سـاز ی فرمهای بکار رفته در صنایع دیگر و یا فرمهای نمونه خودداری گردد .
گردش فرمها و تعداد نسخه های تکمیلی را متناسب با سیستم تعریف شده در نظر گیرید لیکن پیشنهاد می گردد جهت تمرکز کار ، فرم درخواست کار تنها در دو نسخه و توزیع آن به شـکلی باشـد کـه یـک نسـخه در اختیـا ر صادرکننده بماند و نسخه دیگر به واحد نت انتقال یابد . در این حالت ، درخواست کننده به استناد سند محفـوظ خود و بر اساس شماره آن ، کار مورد درخواست خود را پیگیری خواهد نمود .
واحد درخواست کننده ، ساعت اعلام درخواست ، تجهیز ، کد تجهیـز ، نـوع کـار مـورد درخواسـت ( بازرسـی ، سرویس ، تعمیر ، طرح و اجرا ، ساخت و …) ، ارجاع کار به … ، اولویت کار (فوری ، در اولین توقف ، عـادی و …) و شرح درخواست از جمله گزینه هایی هستند که باید در فرم درخواست کار گنجانده شوند .
دستورکار مهمترین فرمی خواهد بود که در سیستم نت بکار گرفته می شود ؛ در طراحـی آن دقـت و سـلیقه بـه خرج داده و سعی نمایید جامع و کاملا کاربردی باشد ؛ اطلاعـات مـورد نیـاز را در آن بگنجانیـد لـیکن از قیـد نمودن فیلدهایی غیرضروری خودداری کنید .
فرم دستورکار از فرم درخواست کار سرچشمه می گیرد ؛ درخواست کار پس از انتقال به واحد نت بررسی شـده و مراحل کارشناسی را طی خواهد نمود . در صورتی که تشخیص بر انجام کار باشد درخواست کار بـه دسـتور کـار مبدل شده و به واحد مجری کار انتقال می یابد .
تنوع دستورکار می تواند بازرسی ، سرویس ، تعمیر و بعضا روانکاری باشد . چنانچه بازخورد دستور کار بازرسـی، نیاز به انجام تعمیر یا سرویس باشد دستور کار بازرسی خود منبعی جهت صدور دستور کار دیگر خواهد شد .
بازرسان فنی نیز که غالبا پرسنل خود واحد نت و یـا پیمانکـار ان تحـت نظـر آن هسـتند گزارشـات و مشـاهدات بازرسی خود را به صورت متمرکز به واحد نت منتقل نمـوده و متعاقبـا جهـت مـوارد اجرایـی دسـتورکار صـادر می گردد ؛ منبع دیگر صدور دستورکار ، بازخورد دستور کارهای دوره ای PM است .
ذکر منبع در دستور کار ضروری است ؛ منابع دستور کار را بصورت مناسبی بایگانی نموده و توسط فیلد ماخذ میان دستور کار و منبع آن ایجاد لینک نمایید .
گاها پیش می آید که گروه های تعمیراتی و یا مدیران ، پیگیـر ماخـذ دسـتورکار مـی شـوند . توسـط ایـن لینـک می توان تاریخچه مناسبی از مراحل بررسی کار را که منجر به صدور دستور کار شـده ارائـه نمـود ؛ ایـن مراحـل می تواند نتایج بررسی کارشناسی درخواست ، بررسی فرایندی آن و یا تهیه نقشه و اسناد موردنیاز باشد .
آدرس و کد تجهیز ، شماره منحصربه فرد دستورکار ، تاریخ صدور ، شرح دستورکار ، برنامه زمانی کار ، نفرساعت تخمینی ، ابزار و مواد موردنیاز جهت انجام کار ، روش اجرا ، شرایط ایمنی کار و عواملی از این دست بـه همـراه محل تایید سرپرست نت در مرحله برنامه ریزی و کد علت خرابی ، شرح فعالیت صورت گرفتـه ، مـواد و قطعـات مصرفی ، نفرساعت واقعی کار و محلهای تایید سرپرست واحـد مجـری ، بازرسـی فنـی ، بهـره بـردار مرب وطـه و سرپرست نت از جمله فیلدهای بکار رفته در دستورکار می باشند .
حال زمان آن است که به تعریف گردش کار سیستم نت بپردازید ؛ فرمها و نحوه گردش آنها را تعریـف نماییـد . سیستم را به گونه ای شکل دهید که کاملا تحت کنترل بوده و از سرنوشت هر دستورکار در هر زمان دقیقا مطلع باشید . تاریخهای دقیق ارسال و انجام کار و بازگشت دستور کار ، انجام یا عدم انجام کار در موعـد برنامـه ریـزی شده ، دلایل معوقه ماندن کار و موارد مهم اینچنینی را ثبت کنید .
تا زمان بهره گیری از یک سیستم مکانیزه نت سعی نمایید با به کارگیری اکسس مایکروسافت ، برنامـه ای جهـت ثبت و کنترل دستورکارها و امور نت طراحی کرده و از آن بهره گیرید ؛ قابلیتهای بانک اطلاعاتی اکسس در ایـن مرحله کمک بزرگی در پیشبرد اهداف واحد نت خواهد نمود .
در گام آتی سیزده گام در راه رسیدن به نت کلاس جهانی را مورد بررسی قرار خواهیم داد .
رسالت ما این است که همواره به بهبود بیاندیشیم :
گام یکصد و سی و سوم سیزده گام تا نت در کلاس جهانی
در طول سالیان بسیار ، در اکثر سازمان ها و شرکت ها تمامی تمرکز مدیریت به فعالیتهای تولیدی معطوف شده و به موضوع نگهداری و تعمیرات به چشم یک فعالیت غیرضروری نگریسته می شد ؛ این نگرش سبب گردیـده بـود تا فعالیتهای نت نادیده گرفته شوند . اما در سالهای اخیر سیاست های سازمانی و نیازمندیهای کسب و کار باعـث شده تا مدیران توجه بیشتری به نگهداری و تعمیرات مبذول داشته و یکی از دلایل اصلی آن هم ایـن اسـت کـه هزینه های نگهداری و تعمیرات در سازمان ها در شمار یکی از هزینه های اصلی درآمده است . هزینه بالای بخـش نگهداری و تعمیرات کارخانجات این توان بالقوه را در مدیریت ایجاد کرده است که بتواند با بذل توجه به مفاهیمنت ، از بسیاری از این هزینه ها پیش گیری نماید .
با استقرار روشهایی که در این گام توضیح خواهیم داد می تـوان هزینـه هـای نگهـداری و تعمیـرات را تـا حـدود بسیاری کاهش بخشید . با ترکیب مناسب برنامه های فهرست شده در ذیل در بخـش نگهـداری و تعمیـرات ، درمیان مدت و کلان مدت منافع بسیار زیادی نصیب سازمان خواهد گردید . تجارب سازمان ها نشان داده است که بااجرای روشهای مناسب نگهداری و تعمیرات و توجه نمودن به تجارب ارزنده نت سازمان ها ، کاهش هزینه هـا تـا میزان بیست تا سی درصد ممکن خواهد بود . مدیران نگهداری و تعمیرات صنایع موفق گردیده اند بـا بکـارگیری ترکیبی مناسب از روشهای ذیل کنترل بیشتر و موثرتری بـر عملکـرد سـازمان داشـته باشـند و بـه موفقیتهـای چشمگیری دست یابند ؛ میزان موفقیت کسب شده به تعریف دقیق اهداف و چگونگی اجرای فعالیت های تعریف شده در سیستم یکپارچه تولید و تعمیرات بستگی دارد .
حال به معرفی این سیزده گام و در واقع سیزده راهکار موثر در ارتقای سیستم نت سازمان می پردازیم :
- تغییر در باورها و تکنیکها :
برای کسب بهترین تجارب از سوی سازمان های تولیدی و همچنـین واحـدهای نگهـداری و تعمیـرات ، لازم است تغییرات مهمی در باورهای سـازمانی و تکنیکهـای کـاری صـورت پـذیرد تـا از طریـق آن ، واحـدهای سازمانی به سمت کار تجاری سودآور هدایت گردند . در صورتی کـه تغییـرات سـازمانی و تکنیکـی در یـک زمان خاص اتفاق افتد ممکن است سیکل تغییرات به خوبی طـی نگـردد و در ایـن صـورت سـازمان بـدون رسیدن به تجارب کارسازی در عرصه نگهداری و تعمیرات به همان روند قدیمی خویش باز خواهد گشت .
- درک تغییرات :
بسیاری از انسانها از تغییر در هراسند و لذا در برابر آن مقاومت نشان می دهند . نکته مهم آن است که همـه افراد بر لزوم ایجاد تغییر توجیه شوند و تنها در این صورت است که سازمان را در رسیدن به موفقیت واقعـی ناشی از تغییر یاری خواهند نمود . چنانچه سازمانی تصمیم داشته باشد که سازمان تولید یا نت خـود را بـه سطح کلاس جهانی برساند لازم است تا یک نوع دیسیپلین و نظم و انضباط فوق العاده و همچنین یک برنامه کاری دایمی را ایجاد نماید ؛ همچنین ضروریست که این برنامه کاری تهیه شـده مـورد بـازنگری و موافقـت مدیران ارشد سازمان قرار گیرد . هنگامی که این تفاهم مشترک ایجاد گردید آنگاه مدیران تولید و نت بایـد تمامی تلاش خود را در پیاده سازی تغییرات مطرح شده مناسب با سرعت برنامه ، بکارگیرند .
- کار گروهی :
تمامی پرسنل عملیات تولید و پشتیبانی باید در مقابل برنامه تغییرات آماده گشته و اطلاعات لازم به آنها در چارچوب محدوده زمانی و فردی ارایه شود . لازم است افراد سازمان در فرایندهای مهندسی مجدد مشارکت داشته باشند و بخشی از کارها را با مسولیت خود به انجام رسانند . پرسنلی که فرایند را درک کرده و بـا آن موافق باشد ، بسیار راحت تر با آن همکاری نموده و کمتر ایجاد مشکل می نماید . به همین دلیـل اسـت کـه تحقق کار گروهی در فرایند تغییرات سازمانی یک گام بحرانی در راه حصول موفقیت است .
- آموزش :
در تمامی مراحل برنامه تحول سازمانی برای رسیدن به سطح کلاس جهـانی بایسـتی برنامـه هـای آموزشـی خاصی ارایه شود . جلسات کنترل پیشرفت کار و مباحث آموزشی برای ایجاد ایده های نوین بسـیار ضـروری هستند . لازم است روشهای اصولی کار برای پرسنل توضیح داده شود تا به درک آن نایل گشته و برنامه هایآموزشی در سطح یک ساعت در هر روز محدود بوده لـیکن در تمـام مراحـل کـار اجـرا گردنـد ؛ همچنـینمی توان کارگاههای آموزشی برای بررسی مشکلات مشترک روزانه کار تشکیل داد .
از سوی دیگر ، لازم است روشهای حل مساله برای بررسی و حل مشکلات سازمان آمـوزش داده شـده و تـازمانی که استاندارد جدید به طور کامل جا افتد ، ادامـه یابـد . پرسـنل شـرکت بایسـتی روشـهای علمـی ومهارت های حل مساله را فرا گیرند تا بتوانند به صورت سیستماتیک و قانون مند اطلاعات موجود را تجزیـه و تحلیل نمایند . لازم است دقت شود که روش تعیین شده برای حل مساله در همه سازمان یکنواخت بـوده و برای تجزیه و تحلیل آن دسته از اطلاعات و مشکلات که نیاز به بررسی های پیشرفته تـر دارد یـک سیسـتم سازمانی که در آن مهارتهای گوناگون مشارکت دارند تشکیل گردد . همچنین تیم هـای حـل مسـاله کـه از افراد گوناگونی تشکیل شده اند می توانند در صورت نیاز یک تسهیل گر به همراه داشـته باشـند تـا آنهـا را در کسب آموزشها و فرایندهای جدید یاری نماید .
۵ – مدیریت دارایی ها :
همه تجهیزات و دستگاهها باید در قالب ساختارهای کلان تجهیزاتی یا همان مراکز دارایـی مرتـب گردنـد . یک مرکز دارایی شامل گروهی از ماشین آلات است که برای تولیـد یـک محصـول خـاص یـا مجموعـه ای از محصولها چیده شده اند . هر کدام از این مراکز دارایی یک مرکز هزینه خواهند داشت که کلیـه هزینـه هـای پرسنلی و موادی تجهیزات با این مرکز هزینه محاسبه خواهند گردید . این مراکـز هزینـه بایسـتی از لحـاظ روند مصرف هزینه ها و کنترل روندها تحت مراقبت قرار گیرند ؛ در این حالت برای کلیه عملیات انجام شـده نت در قالب حکم کار ، نوع و میزان هزینه آن جهت بررسی های بعـدی در مرکـز هزینـه نگهـداری خواهـد گردید .
- کنترل موجودی و انبار :
یکی از تغییرات مهم در تجربه سازمان ، بازنگری و بهینه سازی انبار می باشد . نگهداری قطعات یدکی و ابزارآلات در محیطهای مناسب یکی از دغدغههای اصلی پرسنل واحدهای نگهداری و تعمیرات است . اینکه قطعات یدکی برای مواقع موردنیاز و حالتهای خرابی اضطراری یا اورهال های برنامهای در دسترس باشند ، در کارایی سیستم نت بسیار حایز اهمیت می باشد . لازم است توجه داشت که اندازه نگهداری قطعات یدکی به میزانی باشد که نه بیش از اندازه موردنیاز باشد و نه کمتر از آن . همچنین در انبارداری قطعات یدکی نت بایستی قواعد انبارداری علمی و سیستماتیک و نکاتی مانند دسترسی آسان به قطعات و شناسایی سریع آنها مدنظر قرار گیرد . قطعات یدکی باید در یک سیستم اطلاعاتی ثبت گردند و همچنین ارتباط آنها با مراکز هزینه نت مشخص باشد ؛ همچنین بهتر است برای سوابق مصرف قطعات هر تجهیز گزارشهای متنوعی ایجاد شود تا از طریق آنالیز این اطلاعات ، واحد نت به نتایج مطلوب تری دست یابد . نهایتا آنکه ایجاد یک انبار مناسب برای نت ضروریست و بایستی رویه های دریافت قطعات ، انبارش ، سرشماری ، توزیع و اسقاط کاملا مکتوب گشته و از طریق دستورالعمل های ساده و آسان در دسترس پرسنل قرار گیرد .
- نگهداری و تعمیرات اصلاحی :
پس از تعریف تجهیزات و دارایی ها میتوان به تعریف فعالیت های نت اصلاحی و نت پیشگیرانه اقدام نمود .
در این مرحله بایستی تعریف کار و ثبت اطلاعات به گونه ای باشد که مرتبط با مراکز هزینه تعریف گشته باشد . محاسبات مربوط به نفرساعت صرف شده ، مواد و قطعات مصرفشده ، سفارش قطعات ایجادشده وسایر سیکلهای هزینه ای از طریق این اطلاعات انجام می گردد . برای هر کار نت لازم است سوالات چهچیزی (what) ، توسط چه کسی (whom) ، در کجا (where) ، چه وقت (when) و چرا (why) مشخص باشد . برای جمع آوری این اطلاعات لازم است ورودیهای صحیح ثبت اطلاعات جهت نگهداریکلیه سوابق و جزئیات مربوط به آنها و همچنین گزارش نویسی مورد بازنگری قرار گیرند . در بسیاری ازموارد ، ثبت دقیق و کامل جزییات مربوط به فعالیت های روزمره نظیر روانکاری و تنظیمات جزیی ضروری می باشد . در سیستم صدور حکم کار ، برنامهریزی از عناصر اصل سیستم میباشد ؛ برنامهریز باید بتواند زمان ، مواد و نیروی انسانی را به تجهیزات اختصاص دهد . واحد برنامه ریزی بایستی به گونهای برنامهریزی حکم کار را انجام دهد که کار نت در محدوده زمانی تعریف شده انجام یابد و نیازمندیهای سیستم تولید و نگهداری و تعمیرات توامان پاسخ داده شود .
- نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه :
برنامه PM تعریف شده برای سازمان نیاز به بازنگری دارد تا به شکلی تبدیل گردد که پاسخگوی خواسته ها و اثربخشی لازم باشد . فراوانی توقفات غیربرنامهای و توقفات متوالی تجهیزات نشانگر آن است که برنامه PM تعریف شده کارایی لازم را ندارد . هدف واقعی برای PM آن است که توقفات و خرابی ها را تا سطح مورد قبول مدیریت کاهش دهد . اثربخشی برنامه PM در آن است که برنامههایش را با حالتهایی از نت اصلاحی (CM) و نت پیشگویانه (PdM) ترکیب نماید . بسیار ضروریست که هماهنگی و همکاری کامل بین مدیران تولید و نت برقرار باشد و بهتر آن است که دستورالعمل نحوه همکاری و شرح وظایف دقیق هر کدام از این واحدها در قبال خرابی ها و شکست ها نوشته شود .
- نگهداری و تعمیرات پیشگویانه :
استفاده از تجهیزات پیشگویی و پیش بینی خرابی ها و شکست ها بسیار ضروریست . یکی از خواسته های مدیریت هر سازمانی این است که دوره کاربری مفید هر دستگاه را افزایش دهیم . پرسنل نت می تواند روشها و ابزار گوناگون و مفیدی را در سیستم PdM مورد استفاده قرار دهد . الگوهای خرابی تجهیزات میتوانند با دقت بسیار خوبی خرابیها و شکستها را پیشبینی نمایند . روشهای دیگری که میتوانند بدون صرف هزینه های هنگفت در روش PdM مورد استفاده قرار گیرند عبارتند از :
آنالیز ارتعاش ، آنالیز روغن ، آنالیز دما و روشهای مافوق صوت . منطق کار بدین صورت است که هر ماشین پیش از خراب شدن ، صدا ها و هشدارهایی از خود بروز می دهد . استفاده از روشها و ابزار PdM کمک میکند تا با یاری این هشدارها از وقوع خرابی مطلع شویم . با کمک این اطلاعات میتوان سیستم مدیریت مناسبی برای جلوگیری از خرابی یا کنترل عواقب آن ایجاد نمود . آنالیز روند خرابی یک دستگاه در طول برهه زمانی برای پیشبینی احتمال وقوع خرابی در زمانهای آتی ، اطلاعات خرابی را ارائه میدهد . با کمک این پیش بینی می توان برنامه ریزی انجام کار را با توجه به اینکه چه وقت و در کجا نیاز به کار تعمیراتی می باشد به انجام رساند .
۱۰ – خرید و تدارکات :
خرید نیز به عنوان یکی از قاعدههای اصلی در سازمانهای نگهداری و تعمیرات مدرن ، ایفای نقش مینماید . ایجاد یک سیستم مکانیزه برای سفارش گذاری خرید و نگهداری سطح موجودی ، بسیار توصیه می شود . هماهنگی بین برنامه ریزی و سطح اطمینان موجودی پایه گذاری شده که از طریق مقدار مصرف و دورهسفارش خرید کنترل می شود ، می تواند مانع هرگونه کمبود یا ذخیره اضافی کالاها گردد . ترفندی که دراین مجال معرفی می شود ترفند استفاده از موجودی انبار در مواقع اضطراریست . بدین معنی که سیستم بتواند تامین روزمره قطعات خود را از مراکز تامینکننده در مواقع نیاز انجام دهد و فقط در مواقع اضطراریمجوز مصرف از موجودی اطمینان انبار خود را صادر نماید . در این روش بهتر است که با مرکزتامین کننده ای قرارداد بسته شود که از ضمانت لازم را برای تامین قطعات در زمان درست و در شرایط مناسب برخوردار باشد . ایجاد سیستم های مدیریت تامین کنندگان و ایجاد رقابت مابین آنها و بررسی استراتژی های تامین از یک منبع یا چند منبع در این مرحله از کار الزامیست ؛ همچنین انعقاد قراردادهای کتبی و شفاف می تواند از بسیاری از مشکلات پیشگیری نماید .
- نت پیشاقدام (PAM) :
نت پیش اقدام گزینه ای است که هم در بردارنده نت پیشگیرانه (PM) و هم در برگیرنده نت پیش بینانه (PdM) می باشد . مبرهن است که مدیران نت باید اطلاعات و سوابق ناشی از PM و PdM را در اختیار داشته باشند تا بتوانند آنها را به سمت PAM توسعه دهند . PAM بصورت یک تاریخچه در سوابق برنامه های هر مرکز هزینه وجود خواهد داشت . برای دستیابی به چنین مرحله ای لازم است یک روش مستندسازی برای ثبت تاریخچه هر مرکز هزینه ایجاد گردد . مقدار ساعات تولیدی و توقف هر مرکز هزینه و همچنین نمودارهای علت و معلول وقایع مربوط به هر مرکز هزینه بایستی ثبت شود . سوابق تجهیزات بایستی به گونه ای نگهداری شوند که در برنامه های PAM قابل استفاده موثر باشند . PAM به مدیران کمک خواهد نمود تا در کاهش میزان توقفات و همچنین افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات و افزایش دوره عمر مفید موفق تر عمل نمایند .
- قابلیت شمارش و اندازه گیری :
این نکته که هر سیستمی قابلیت کمی کردن و شمارش را دارا باشد بسیار ضروریست . لازم است تا فعالیتهای کلان و جزیی مسیر توسعه و میزان اثرگذاری آنان بر شاخص های کلیدی قابل اندازه گیری و نمایش باشد . این شاخصها کمک مینماید که مسیر بهبود روشن تر و مشخص تر باشد تا بتوان در صورت نیاز نیروی بیشتری متمرکز نمود . اغلب انسانها از حسابرسی و سنجش کارها تصور مثبتی در ذهن ندارند چرا که گمان می کنند نتیجه این سنجشها برای آنها اعلام شاخص کارایی پایین آنهاست ؛ بهرحال لازم است که مکانیزم مثبت و برانگیزانندهای برای تعریف و محاسبه شاخص های عملکرد سیستم نت ایجاد گردد تا این شاخصها در مشخص نمودن موفقیت یا عدم موفقیت برنامه ها بکار گرفته شوند .
البته بایستی در نظر داشت در سنجش و اندازه گیری شاخصهای نت ، مهم تر از آنچه باید محاسبه شود این است که چگونه این سنجش و محاسبه انجام گردد . همچنین ذکر این نکته نیز لازم است که غالبا محاسبه و سنجش این شاخص ها فرایندی ساده نیست . برای رسیدن به موفقیت بایستی این شاخصها را با اهداف و استراتژی های کلان سازمان همسو نمود . با ایجاد تیمهای متشکل از لایههای کارگری ، سرپرستی و مهندسی در واحدهای مختلف سازمان می توان با اطمینان بیشتری بر نتایج حاصل از سنجش شاخص ها تکیه نمود ؛ البته لازم است این تیم ها مجوزهای لازم برای دستیابی به اطلاعات موردنیاز را در اختیار داشته باشند .
- نت بر پایه قابلیت اطمینان :
آخرین مرحله از برنامه تجدید ساختار نت RCM می باشد ؛ RCM یک ساختار یکپارچه و هماهنگ وقابل محاسبه و اندازه گیری از سیستم های PdM ، PM و PAM را در هر کدام از واحدهای عمده تولیدی ایجاد می نماید . با استقرار RCM ، هر کدام از تجهیزات اختصاص داده شده به مراکز هزینهای میتوانند در درجهای بالاتر از سطح عملکرد ، سطح بالاتری از کیفیت تولیدی ، سطح بالاتری از انگیزش پرسنل و نهایتا در سطح بالاتری از سودآوری بکار گرفته شوند . یکی از مزایایی که RCM ایجاد مینماید همان دستیابی به نگهداری و تعمیرات یکپارچه فراگیر(TIM) می باشد که راهکاری برای حل مسایل و افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات میباشد . چنانچه پیادهسازی RCM موفقیت آمیز به انجام رسیده باشد تمامی سیستمهای دیگر نت از قبیل PdM ، PM و PAM نیز می توانند به صورت هماهنگ و یکپارچه در کنار یکدیگر بکارگیری شوند .
با استقرار TIM ، واحد نت به یک واحد RCM تبدیل می گردد و آنگاه تمامی اجزای سیستم نت ، آماده رسیدن به سازمانی تولیدی در سطح کلاس جهانی خواهند بود .
برخی از فواید سازمان نت یکپارچه فراگیر عبارتند از :
- کاهش کل خرابیهای اضطراری تجهیزات به میزان ۷۵% .
- کاهش خریدهای نت تا سطح ۲۵% .
- افزایش دقت و عملکرد انبار نت تا سطح ۹۵% .
- افزایش اثربخشی PM تا مقدار ۲۰۰%
